Çatıda OSB ve Membran: Katman Sırası, Malzeme Listesi ve Uygulama Notları

Kısa cevap: OSB’li eğimli çatı içten dışa şu sırayla kurulur: buhar kesici, mertek ve arasında ısı yalıtımı, yalıtımın üstünde havalandırma boşluğu, OSB 3 levha, su yalıtım örtüsü (membran), mertek hizasında kontra lata, lata ve kiremit. Şıngıl ve Onduline’da lata yoktur; örtü membranlı OSB’nin üzerine sabitlenir. OSB su yalıtımı yapmaz, membran da çatı örtüsünün yerini tutmaz: örtünün altına geçen suyu saçağa indirir. 100 m² eğimli çatı için örnek liste: 36 levha OSB, 12 rulo bitümlü membran (ya da nefes alan örtü), 11 rulo cam yünü ve 1575 kiremit.

Bu yazı OSB levhanın çatıda diğer katmanlarla nasıl birleştiğini anlatır. Kalınlık ve ağırlık tabloları OSB ölçüleri yazımızda, membran çeşitleri membran çeşitleri yazımızda, soğuk çatı ile sıcak çatı kararı çatı yalıtımı rehberimizde var; burada tekrar etmiyoruz.

Katman kesiti: mertekten kiremide sıra nasıl?

Sıra (içten dışa)	Katman	Görevi	Not
1	Buhar kesici	İçerideki su buharını yalıtıma sokmaz	Folyolu cam yününde folyo bu işi görür ve iç mekâna bakar
2	Mertek ve arasında ısı yalıtımı	Taşıma ve ısı yalıtımı	Mertek aralığı OSB kalınlığını belirler; yalıtım kalınlığını TS 825 hesabıyla proje müellifi belirler
3	Havalandırma boşluğu	Yalıtıma ulaşan nemi dışarı taşır	Yalıtımın üstü ile OSB arası; hava saçaktan girer, mahyadan çıkar
4	OSB 3	Kaplama, örtünün zemini	60 cm mertek aralığında 12 mm önerilir; stoğumuzdaki en yakın kalınlık 15 mm
5	Su yalıtım örtüsü	Örtünün altına geçen suyu saçağa indirir	Kiremit altında nefes alan örtü ya da bitümlü membran
6	Kontra lata	Örtünün altında hava ve su yolu açar	5 x 5 cm, mertek hizasında, yaklaşık 60 cm arayla
7	Lata	Kiremidi taşır	3 x 5 cm, yaklaşık 33 cm arayla (kiremide göre)
8	Çatı örtüsü	Suyu akıtır	Kiremit, şıngıl ya da Onduline

6. ve 7. satırdaki ölçüler Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın inşaat birim fiyat tariflerindeki yapım şartlarından (poz 15.305.1004, kenetli kiremitle çatı örtüsü). Tarife göre OSB ya da ahşap kaplama üzerine saçağa dik 5 x 5 cm latalar ortalama 60 cm arayla, bunların üzerine saçağa paralel 3 x 5 cm latalar ortalama 33 cm arayla çakılır. İkinci sıra lataların aralığı kullanılan kiremidin boyutuna göre ayarlanır; ahşap çatıda ilk sıra latalar merteklerin üzerine gelir.

Üç yaygın değişken:

• Şıngıl: 6. ve 7. katman yoktur. Şıngıl, altlığı serilmiş OSB’nin üzerine doğrudan çivilenir.
• Onduline: OSB’li çatıda levhalar membranlı OSB’nin üzerine oluk tepesinden çivilenir; Bakanlık tarifi (poz 15.325.1102) oluklu bitümlü levhayı kaplamalı ahşap çatıya m²’de en az 10 çiviyle tespit eder. OSB’siz çatıda levhalar aşık üzerine sabitlenir, ama en düşük eğim aralığında altına tam kaplama şarttır (örnek listede ayrıntı var).
• Çatı arası kullanılmayacaksa: yalıtım mertek arasına değil, son kat tavan döşemesinin üzerine serilir; çatı arası havalandırılan bir tampon hacim olarak kalır.

Hangi boşluğun havalandırılacağını, buhar kesicinin yerini ve yalıtım kalınlığını çatının detay projesi belirler. Tablo yaygın bir düzeni gösterir.

OSB kalınlığı ve derz boşluğu

Ayrıntısını OSB ölçüleri yazımızda verdiğimiz Swiss Krono OSB/3 montaj talimatının çatıdaki kuralları:

Kural	Değer
Mertek ya da makas aralığı → OSB kalınlığı	60 cm → 12 mm · 80 cm → 15 mm · 100 cm → 18 mm
Levhalar arası genleşme boşluğu	En az 3 mm (ürün sayfamızda 3–5 mm öneriyoruz)
Vida ya da halkalı çivi boyu	En az levha kalınlığının 2,5 katı; 15 mm levhada en az 37,5 mm
Çivi aralığı	Mertek üzerinde 30 cm, levha eklerinde 15 cm, kenarlarda 10 cm; kenara 1 cm’den yakın değil
Döşeme yönü	Levhalar mesnetlere dik; levha ekleri mertek üzerinde

Stoğumuzdaki kalınlıklar 9, 10, 11, 15 ve 18 mm’dir. 60 cm mertek aralığı için önerilen 12 mm stok listemizde olmadığından 15 mm’ye çıkın; önerilenin altına inmeyin. Kar yükünün büyük olduğu Gümüşhane ve Bayburt gibi iç kesimlerde taşıyıcı kesiti ve levha kalınlığını proje belirler.

Levhayı açıkta bırakmayın. Swiss Krono, dış duvar ve çatıda levhanın montajdan hemen sonra hava etkilerine karşı korunmasını, yağmurla ıslanan levhanın örtü yapılmadan önce kurutulmasını ister. Uzun süre nem alan levhanın kenarları şişebilir; talimata göre şıngıl gibi bitümlü örtülerden önce kenarların zımparalanması gerekebilir. MGM uzun yıllar verilerine göre Rize’de yılın her ayında ortalama 13 ila 16 yağışlı gün vardır, Trabzon’da ekimde bu sayı 11,8’dir. OSB’yi ancak aynı gün membranla kapatabileceğiniz kadar döşeyin.

Membran tipi: kiremit altı mı, şıngıl altı mı, açıkta mı?

Önce iki terim. Milli Savunma Bakanlığı’nın OSB’li çatı için yapım tarifi (birim fiyat tarifleri, poz 48.325.2003) buhar kesici örtüyü su buharı difüzyonuna eşdeğer hava tabakası kalınlığı (Sd) en az 50 m olan örtü, nefes alan (buhar dengeleyici) örtüyü Sd değeri en fazla 0,03 m olan örtü olarak tanımlar. Sd küçüldükçe örtü buharı daha kolay geçirir. Suyu ikisi de keser; fark, alttaki nemin çıkıp çıkamamasıdır.

Çatı örtüsü	OSB üzerine ne gelir	Nasıl sabitlenir	Kaynak
Kiremit	Nefes alan örtü (su sızdırmazlık sınıfı W1, Sd ≤ 0,03 m) ya da bitümlü membran	Nefes alan örtü en az 10 cm bindirilir, en fazla 30 cm arayla zımbalanır, ekler bantlanır; üstüne kontra lata gelir	MSB tarifi, poz 48.325.2003
Şıngıl	Şıngıl üreticisinin önerdiği bitümlü altlık	Saçağa paralel serilir; şıngıl doğrudan üzerine çivilenir	IKO uygulama kılavuzu
Onduline	Membran, üstüne Onduline levha	Levha oluk tepesinden sabitlenir	Ürün sayfamız
Üzeri açık kalacak (sundurma, düşük eğim)	İki kat bitümlü membran, üst kat arduvazlı	Üst kat ilk kata şalomayla tam yapıştırılır; OSB’ye doğrudan alev tutulmaz	Onduline PP40M föyü

Kiremit altı. Kiremit tek başına su geçirmez bir yüzey değildir; rüzgârlı yağmurda altına su sürüklenir. Bakanlık tarifi (poz 15.305.1004) kenetli kiremidi %20’den (yaklaşık 11°) düşük eğimde uygulamaz, %20 ile %29,99 arasındaki eğimde kiremit altına su yalıtımını şart koşar. Daha dik çatıda da Karadeniz yağışında bu örtüyü atlamayın. Örtü buhar geçirmeyen bitümlü membran olacaksa OSB’nin altındaki yalıtım tarafının havalandırılması daha da önem kazanır; bu seçimi detay projesinde netleştirin.

Şıngıl altı. Şıngıl üreticisi IKO’nun uygulama kılavuzuna göre şıngıl 15° ile 90° arası eğimde uygulanır ve her eğimde altına altlık serilmesi önerilir. Aynı kılavuz, kıyı bölgelerinde, rüzgâra açık tepelik yerlerde ve soğuk havada şıngılın fabrika yapışma noktalarına güvenilmeyip ayrıca bitümlü mastikle yapıştırılmasını ister. Doğu Karadeniz kıyı şeridi bu tarife girer.

Açıkta kalacak membran. Güneş gören membranın üst katı arduvazlı (mineral kaplı) olmalıdır; çeşitler arasındaki farkı membran çeşitleri yazımızda anlattık.

Stoğumuzda Onduline Butikal (PP40), Sim Penguen ve Çukurova Proof membranlar 3 mm, 4 mm, kumlu ve proof seçenekleriyle bulunur. Kiremit altı nefes alan örtü ve şıngıl için marka, rulo ölçüsü ve stok durumunu WhatsApp’tan sorun.

Bindirme, çivileme ve pürmüzle yapıştırma

Seriliş yönü. Örtü saçağa paralel serilir ve saçaktan mahyaya doğru ilerlenir. Her üst sıra alttakinin üzerine biner; böylece bindirmeler suyun akış yönüne bakar ve su ek yerinin altına girmez.

Bindirme payı.

• Bitümlü membran (1 x 10 m rulo): yanlarda 10 cm, uçlarda 15 cm (SİM Penguen teknik föyü). Bu paylarla bir rulo 0,90 x 9,85 m, yani yaklaşık 8,87 m² örter. Membran hesaplayıcımız aynı değeri kullanır.
• Nefes alan örtü: en az 10 cm; en fazla 30 cm arayla zımba; ek yerleri ve montajda zarar gören yerler bantla kapatılır (MSB tarifi).
• Kontra lata örtünün üzerinden merteğe çakılır ve örtüyü yerinde tutar.

Çivi. Dışarıda ve nemli ortamda kalan her bağlantıda galvaniz çivi kullanın. Karadeniz’in nemli ve tuzlu havasında kaplamasız çivi kısa sürede paslanır; seçim için çivi ve vida sayfalarımıza bakın.

Pürmüz (şaloma) OSB’ye tutulmaz. “Membran nasıl yapıştırılır?” sorusunun cevabı alt yüzeye göre değişir. Betonda şalomalı membranın alt yüzü alevle eritilip yüzeye yapıştırılır. OSB ise yanıcı bir levhadır:

• Şalomalı taban membranı üreten Mule-Hide, ürününün doğrudan yanıcı bir alt yüzeye uygulanmak için tasarlanmadığını belirtir.
• Onduline’ın BITULINE Prima PP40M föyü eğimli ahşap çatıda iki katlı bir düzen tarif eder: ilk kat Prima serisinden (PG 300, PP 300 ya da PP 400) kendi föyüne göre uygulanır; ikinci kat PP40M aynı yönde, birincinin eklerini ortalayacak şekilde serilir, ekler en az 10 cm bindirilir ve şalomayla tam yapıştırılır. Dikey yüzeyde bindirme en az 15 cm’dir.
• Aynı föy uygulamayı +5 °C ile +35 °C arasında, zemin nemi en fazla %8 iken ve yağmursuz havada ister. Soğuk havada rulolar uygulamadan önce 24 saat +5 °C’nin üstündeki kapalı bir yerde bekletilir; şalomayla çalışılan yerde yangın söndürücü bulundurulur.

Kendinden yapışkanlı membran alev gerektirmez. Ancak OSB yüzeyinde tutunma her zaman aynı değildir: üretici Polyglass, OSB’ye yapışmanın kontrplağa göre daha az güvenilir olabileceğini yazar, sahada yapışma denemesi yapılmasını ve yetersizse astar kullanılmasını önerir.

Astar. Membran hesaplayıcımız beton yüzey için m² başına 0,4 kg bitüm astarı da ekler. OSB üzerinde astarın gerekip gerekmediğini kullandığınız membranın föyü belirler.

Kışa yakın bir dönemde çatı işi planlıyorsanız sıcaklık sınırlarını ve kıyı ile iç kesim farkını kış öncesi kontrol listemizde MGM verileriyle topladık.

Mahya, baca ve dere detayları

Çatı sızıntılarının çoğu geniş yüzeyden değil, detaylardan gelir. Detaylar geniş yüzeyden önce çözülür.

Mahya.

• Swiss Krono’nun çatı çiziminde OSB levhanın kenarı mahyada mahya kirişine oturur; mesnet dışında kalan levha kenarları için H bağlantı parçası gösterilir.
• Harçlı mahya zamanla çatlar ve su alır; kuru mahya sistemi (havalandırmalı bant ve vidalı sabitleme) hem havalandırmaya izin verir hem daha uzun ömürlüdür.
• Mahya kiremidi metre başına yaklaşık 3 adettir.

Baca.

• Swiss Krono, çatı kaplamasının bacadan yürürlükteki yapı mevzuatının öngördüğü mesafede tutulmasını ister; OSB bacaya dayanmaz.
• Onduline PP40M föyüne göre membran baca, duvar ve parapet kenarlarında yüzeyden en az 30 cm yukarı kaldırılır. Ucu alüminyum Z profille kapatılır, profilin üstüne UV dayanımlı mastik ya da silikon çekilir.
• Kiremitli çatıda baca çevresi kurşun ya da alüminyum esnek baca dibi bandıyla yüzeye tam uydurulur. Baca dibi çatının en sık sızdıran noktasıdır.

Dere. İki çatı yüzeyinin birleştiği dere, çatının en çok su taşıyan hattıdır. IKO, şıngıllı çatıda açık dere yönteminde dere boyunca ayrı bir dere örtüsü öngörür: 4,5 mm APP modifiye bitümlü dere membranı ya da metal dere sacı. Kiremitli çatıda da dere detayı ana örtüden önce çözülür; dere hattının malzemesini listeye ayrıca yazın.

Saçak. Bakanlık tarifine göre saçak hattındaki ilk lata diğerlerinden 2 cm yüksek olur. Saçak ve yan saçaktaki ilk iki sıra kiremit çivi ya da vidayla sabitlenir; rüzgâra açık bölgede ve %100’ü aşan eğimde kiremitler ayrıca birer sıra atlanarak çivilenir. Saçağa yağmur oluğu gelir.

Havalandırma: Karadeniz’de yoğuşmayı önlemek

Isıtılan evin içindeki havada su buharı vardır. Bu buhar çatıya doğru ilerler ve soğuk bir yüzeye değdiğinde yoğuşur. Havalandırılmayan çatıda yoğuşan su yalıtımı ıslatır; zamanla OSB’de ve ahşap taşıyıcıda çürüme başlar. Kaynaklardaki kurallar dört maddede toplanır:

1. Buhar kesici sıcak tarafta. Folyolu cam yününde folyo iç mekâna bakar; ters uygulanırsa nem yalıtımın içinde hapsolur (cam yünü).
2. Yalıtım ile kaplama arasında hava akışı. IKO, şıngılın doğrudan yalıtımın üzerine konmamasını, yalıtımın üstü ile çivilenen kaplama arasında hava akışlı bir boşluk bırakılmasını ister. Bakanlık tarifi de yalıtım kontra latalar arasına konursa lata yüksekliğinin yalıtım kalınlığından 2,5 cm fazla seçilmesini öngörür.
3. Yeterli açıklık. Swiss Krono, ısıtılmayan çatı arasında havalandırma açıklıklarının havalandırılan alanın plan yüzeyinin en az 1/150’si olmasını ister. Örnek: 86,6 m² plan alanlı bir çatı arası için en az 86,6 ÷ 150 = 0,58 m², yani yaklaşık 5.800 cm² toplam açıklık. Açıklıklar saçak ve mahyaya dağıtılır; hava alttan girip üstten çıkmalıdır.
4. Yalıtımın üstü kapatılmaz. İzocam, çatı arasına serilen şiltenin üzerine naylon serilmemesini ve yalıtımın üstündeki hacmin havalandırılmasını ister.

100 m² çatı için örnek malzeme listesi

Varsayım: beşik çatı, iki yüzü de 10 m x 5 m, toplam 100 m² eğimli yüzey. Eğim 30° (yaklaşık %58), yatay plan alanı yaklaşık 86,6 m². Saçak toplam 20 m, mahya 10 m, mertek aralığı 60 cm. Hesaplar sitedeki hesaplayıcıların ayarlarıyla yapıldı; fire ve bindirme payları ürün sayfalarındakiyle aynıdır.

Malzeme	Hesap	Sonuç
OSB 3, 15 mm, 125 x 250 cm	100 m² + %10 fire = 110 m² ÷ 3,125 m²	35,2 → 36 levha (122 x 244 cm’de 37)
OSB vidası ya da halkalı çivi	Boy ≥ 2,5 x 15 mm; mertekte 30 cm, ekte 15 cm aralık	En az 37,5 mm boy; adet mertek düzenine göre
Su yalıtım örtüsü, A: bitümlü membran 1 x 10 m, tek kat	100 m² + %5 fire = 105 m² ÷ 8,87 m²	11,8 → 12 rulo
Su yalıtım örtüsü, B: nefes alan örtü	100 m² + en az 10 cm bindirme	Rulo ölçüsüne göre; stok için sorun
Cam yünü, 10 cm, Tip 350/400 (rulo 9,6 m²), mertek arası	100 m² + %5 fire = 105 m² ÷ 9,6 m²	10,9 → 11 rulo
Kontra lata 5 x 5 cm, 60 cm arayla	100 m² ÷ 0,60 m	Yaklaşık 167 m
Lata 3 x 5 cm, 33 cm arayla	100 m² ÷ 0,33 m	Yaklaşık 303 m
Kiremit, marsilya, 15 adet/m²	100 m² + %5 fire = 105 m² x 15	1575 kiremit (16 adet/m²’lik modelde 1680)
Mahya kiremidi	10 m x yaklaşık 3 adet/m	Yaklaşık 30 adet
Galvaniz çivi (lata ve kiremit tespiti)	100 m² x 0,06 kg/m² (Bakanlık analizi)	Yaklaşık 6 kg
Yağmur oluğu, 4 m boy	20 m + %5 fire = 21 m ÷ 4 m	5,25 → 6 boy
Oluk kroşesi	20 m x 1,43 adet/m = 28,6 + %5	30,03 → 31 adet

Tablonun arkasındaki ayrıntılar:

• Eğim. Kiremit hesaplayıcısına plan ölçüsünü girerseniz eğimi de seçin: 86,6 m² ve 30° girildiğinde hesaplayıcı alanı 1/cos 30° = 1,155 katsayısıyla 100 m² gerçek yüzeye çevirir. OSB, membran ve cam yünü hesaplayıcılarına doğrudan eğimli yüzey alanını girin.
• Membran. Hesaplayıcıda kat sayısını 1 seçin; varsayılan 2 kat, temel ve perde duvar içindir. 12 rulo 120 m² malzemedir ve bunun yaklaşık 13,6 m²’si bindirmede kalır. Hesaplayıcının eklediği yaklaşık 42 kg bitüm astarı beton yüzey içindir; OSB’de membran föyüne bakın.
• Kereste. Bakanlığın kiremit pozu analizinde zayiatıyla m² başına 0,010 m³ çam kerestesi vardır; 100 m² çatıda kontra lata ve lata için yaklaşık 1 m³ eder. Lata ve kereste için stok durumunu sorun.
• Cam yünü. İzocam şiltesi 120 cm enindedir; 60 cm aralıklı merteklerin arasına ikiye bölünerek, boşluktan 1–2 cm geniş kesilip sıkıştırılmadan yerleştirilir. Yalıtımı mertek arasına değil tavan döşemesine serecekseniz plan alanını kullanın: 86,6 m² + %5 = 90,9 m² ÷ 9,6 m² = 9,5 → 10 rulo.
• Kiremit yerine Onduline. 17° ve üzeri eğimde hesaplayıcı yanda 1 dalga, uçta 10 cm bindirmeyle levha başına 1,66 m² net örtme alır: 105 m² ÷ 1,66 m² = 63,3 → 64 levha; levha başına yaklaşık 20 çiviyle yaklaşık 1280 çivi. Bu durumda kontra lata, lata ve kiremit kalemleri düşer. Onduline 8,5°’den düşük eğimde uygulanmaz; 8,5° ile 10° arasında altına tam OSB kaplama gerekir.
• Kiremit yerine şıngıl. Şıngıl ve altlığı ürün sayfalarımızda yer almıyor, stok için sorun. IKO kılavuzu altlık hesabına kesim için en az %15 eklenmesini ister.
• İniş borusu, dirsek, hunilik, baca dibi bandı ve kar tutucu çatı planına göre ayrıca sayılır.

Kendi ölçünüz için hesaplama sayfamızdaki hesaplayıcıları kullanabilirsiniz; sonucu tek tıkla WhatsApp’tan bize gönderebilirsiniz.

Çatı malzemesini tek yerden alın

Kronospan OSB 3 levhayı (9, 10, 11, 15 ve 18 mm), Onduline Butikal, Sim Penguen ve Çukurova Proof membranı, İzocam cam yününü (folyolu ve folyosuz), kiremit ve çatı aksesuarlarını, Onduline çatı levhasını, PVC yağmur oluğunu, galvaniz çivi ve vidayı Trabzon Değirmendere’deki mağazamızda perakende ve toptan satıyoruz. Montaj ve uygulama yapmıyoruz; çatıyı ustanız yapar, biz çatı ölçülerinize ya da ustanızın listesine göre malzemeyi eksiksiz hazırlarız. Rize, Giresun, Gümüşhane ve Bayburt’a sevkiyat yapıyoruz. Çatı alanını, eğimi, mertek aralığını ve örtü tipini WhatsApp’tan iletin; güncel fiyat, stok ve levha ebadını bildirelim.