Kış Öncesi Bina Kontrol Listesi: Çatı, Oluk, Tesisat ve Yayla Evini Kapatma

Kısa cevap: Kışa girmeden önce binada dört yere bakılır: çatı ve mahya su alıyor mu, oluk ve iniş borusu açık mı, açıkta kalan tesisat yalıtılmış ya da boşaltılmış mı, kapı ve pencere çevresinde boşluk var mı. Boru donmasın diye ısıtılmayan yerlerdeki boruları yalıtın, dış muslukları içeriden kapatıp boşaltın. Kış boyunca boş kalacak yayla evinde ana vanayı kapatıp tesisatı ve su deposunu tamamen boşaltın. Kıyıda (Trabzon, Rize, Giresun) don aylık ortalamalarda görünmez ama soğuk dalgalarında gelir; Gümüşhane ve Bayburt’ta ise MGM verilerine göre dört ila beş ay boyunca ortalama en düşük sıcaklık sıfırın altındadır.

Aşağıdaki maddeleri kendiniz ya da ustanızla işaretleyerek ilerleyebilirsiniz; listeyi yazdırıp yanınızda götürmek için tarayıcınızın yazdır komutunu kullanın. Kaynaklar maddelerin yanında yazılıdır.

Kıyı ile iç kesim arasındaki fark ne kadar büyük?

Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün (MGM) il merkezi istasyonlarındaki uzun yıllar verileri farkı açıkça gösteriyor:

İl (MGM, ölçüm dönemi)	Ocak ortalama en düşük	Ölçülen en düşük sıcaklık	Ortalama en düşüğün 0 °C altında olduğu aylar	Ekim ortalama yağış
Trabzon (1927–2025)	4,8 °C	−7,4 °C (şubat)	Yok	113,4 mm
Rize (1927–2025)	3,9 °C	−7,0 °C (mart)	Yok	293,8 mm
Giresun (1929–2025)	4,8 °C	−9,8 °C (şubat)	Yok	162,9 mm
Gümüşhane (1961–2025)	−5,3 °C	−25,7 °C (şubat)	Aralık–mart (4 ay)	43,0 mm
Bayburt (1959–2025)	−10,3 °C	−31,3 °C (ocak)	Kasım–mart (5 ay)	43,0 mm

Tablodan çıkan dört sonuç:

• Kıyıda don ani gelir. Aylık ortalamalarda sıfırın altı yok, ama Trabzon’da kasımdan nisana kadar her ay sıfırın altında ölçüm yapılmış (kasım −1,6 °C, aralık −3,3 °C, nisan −2,0 °C). Açıktaki bir boru ya da bahçe musluğu tek gecede donabilir.
• İç kesimde don mevsimdir. Bayburt’ta beş ay, Gümüşhane’de dört ay boyunca ortalama en düşük sıcaklık sıfırın altında. Boru yalıtımı ve tesisat boşaltma burada tercih değil, zorunluluk.
• Kıyıda ekim, yılın en yağışlı ayı. Trabzon, Giresun ve Rize’de en yüksek aylık yağış ortalaması ekimdedir. Oluk ve çatı kontrolünü bu yağışlardan önce yapın.
• Kıyıda da kar olur. MGM’nin ölçtüğü en yüksek kar kalınlığı Rize’de 187 cm (1942), Trabzon’da 115 cm (1950), Bayburt’ta 110 cm (1976), Gümüşhane’de 80 cm’dir (1976). Kar yükünü yalnızca iç kesimin sorunu saymayın.

Bu değerler il merkezlerindeki istasyonlara aittir. Yaylalar ve yüksek köyler daha soğuktur; tabloda yayla istasyonu yoktur, oradaki koşulları il merkezinden daha sert kabul edin.

1. Çatı ve mahya

• Kırık, çatlak ya da kaymış kiremit yok. Saçak ve yan saçaktaki ilk sıralar yerinde ve sabit.
• Mahya harcında çatlak yok. Harçlı mahya zamanla çatlar ve su alır; ayrıntısı kiremit ve çatı aksesuarları sayfamızda.
• Baca dibi bandı yüzeye tam oturuyor, kenarı kalkmamış. Çatıda en sık sızıntı yapan nokta burasıdır.
• Onduline ya da sac çatıda vidalar oluk tepesinde ve contaları yerinde.
• Çatı arasından bakın: tavan tahtasında, OSB’de ya da yalıtımda ıslak leke var mı? Islanmış yalıtım işe yaramaz; önce sızıntının kaynağı çözülür.
• Saçak ve mahyadaki havalandırma açıklıkları yaprak, toz ya da kuş yuvasıyla kapanmamış.
• Çatı arasındaki cam yününün üstü naylonla örtülmemiş. İzocam, şiltenin üstüne naylon serilmemesini ister: alttan gelen buhar naylonun soğuk yüzünde yoğuşur ve yalıtımı ıslatır.
• Kar yağan yerde, çatının altında kapı, yol ya da park yeri varsa kar tutucu takılı. Blok hâlinde kayan kar hem tehlikelidir hem oluğu söküp götürebilir.

Kışın çatı tamiri yapılır mı?

İşin türüne ve bulunduğunuz yere bağlı:

• Kuru işler (kiremit değiştirmek, mahya veya baca dibi bandını yenilemek, vida contası değiştirmek) kuru ve rüzgârsız bir günde yapılabilir.
• Membranla su yalıtımı sıcaklığa bağlıdır. Onduline’ın BITULINE Prima PP40M föyü bitümlü membranın +5 °C’nin altında ve +35 °C’nin üstünde uygulanmamasını, yağmurlu havada hiç uygulanmamasını ister; soğuk havada rulolar uygulamadan önce 24 saat +5 °C’nin üstündeki kapalı bir yerde bekletilir.
• Kıyıda pencere var. MGM’ye göre ocakta ortalama en yüksek sıcaklık Trabzon’da 10,9 °C, Rize’de 10,7 °C; yani öğle saatlerinde +5 °C sınırının üstüne çıkan kuru günleri kollamak mümkündür.
• İç kesimde pencere dar. Ocakta ortalama en yüksek sıcaklık Gümüşhane’de 3,1 °C, Bayburt’ta −0,8 °C. Kalıcı su yalıtımı işini bahara bırakın.
• Acil durumda sızan bölgeyi kuşgözlü, yüksek gramajlı bir branda ile örtüp bağlayın; kalıcı onarımı uygun güne bırakın.

Çatıyı baştan yapacaksanız katman sırasını ve malzeme hesabını çatıda OSB ve membran yazımızda anlattık.

2. Oluk ve iniş borusu

• Oluğun içi yaprak, yosun ve tortudan temiz; iniş borusuna geçişteki hunilik (çatal) ağzı açık.
• Oluğa bir kova su dökün: su durmadan inişe akıyor ve iniş borusunun ucundan çıkıyor.
• Oluk sarkmıyor. Yağmur oluğu sayfamızdaki hesapta kroşe (askı) aralığı en fazla 70 cm, oluk eğimi inişe doğru metrede 3–5 mm alınır.
• Ek yerleri ve uç kapakları sızdırmıyor.
• İniş borusunun ucu bina dibine değil; yağmur suyu hattına, drenaj borusuna ya da binadan uzağa veriyor. Bina dibine bırakılan su temel çevresinde birikir ve bodrum nemi olarak geri döner.
• Kar yağan yerde oluk saçağa sağlam bağlı ve üstünde kar tutucu var.

Ne zaman? Yağışlı dönem başlamadan bir kez, yaprak dökümü bittikten sonra bir kez daha. Ağaç altındaki çatılarda bu iki temizlik arasında oluk yeniden dolabilir.

Örnek hesap: 10 m’lik bir saçakta oluk yenilenecekse sitedeki hesaplayıcı %5 kesim payıyla 10,5 m ÷ 4 m = 2,6 → 3 boy oluk ve 10 m × 1,43 kroşe/m = 14,3, kayıp payıyla 15,0 → 16 kroşe çıkarır. İniş borusu, dirsek ve hunilik çatı planına göre ayrıca sayılır.

3. Açıkta kalan tesisat: boru donmasın diye ne yapılır?

Su donarken genleşir; Amerikan Kızılhaçı’nın da belirttiği gibi bu basınç metal ya da plastik, en sağlam boruyu bile çatlatabilir. Hasar çoğu zaman buz çözülüp hat yeniden basınç aldığında ortaya çıkar.

En sık donan yerler (Kızılhaç):

• Dış musluklar, bahçe sulama ve hortum hatları
• Isıtılmayan bodrum, çatı arası, garaj ve mutfak dolabı içinden geçen borular
• Yalıtımı zayıf dış duvar boyunca giden borular

Kontrol listesi:

• Bahçe ve dış muslukları besleyen vanayı içeriden kapattım; dış musluğu açıp boşalttım ve açık bıraktım. Hortumları söküp boşalttım. (Kızılhaç’a göre açık bırakılan musluk, hatta kalan suyun genleşip boruyu çatlatmasını önler.)
• Isıtılmayan yerlerdeki sıcak ve soğuk su borularını yalıttım. Sakarya’nın su idaresi SASKİ, sayaç ve boruların kalın kumaş, boru kılıfı ya da İzocam gibi yalıtım malzemeleriyle korunmasını önerir. Dışarıda kalan yalıtımın ıslanmamasına dikkat edin; ıslak yalıtım işe yaramaz.
• Sayaç açıktaysa onu da yalıttım.
• Hattın en alçak noktasında bir boşaltma vanası var. Yoksa kışa girmeden ekletin; boş kalan yapıda tesisatı tamamen boşaltabilmek için gerekir.
• Çok soğuk gecelerde, açıktaki borudan beslenen musluktan ince bir su damlatıyorum (Kızılhaç). Hareket eden su zor donar.
• Dış duvardaki mutfak ve banyo dolaplarının kapağını soğuk gecelerde açık bırakıyorum; içerideki sıcak hava borulara ulaşır. Temizlik kimyasallarını çocukların erişemeyeceği yere kaldırın.
• Evden günlerce ayrılacaksam ve tesisatı boşaltmayacaksam ısıtmayı kapatmıyorum. Kızılhaç en az 55 °F (yaklaşık 13 °C) önerir.

Boru yalıtımında stoğumuzda İzocam cam yünü folyolu ve folyosuz olarak bulunur. Hazır boru yalıtım kılıfı için stok durumunu WhatsApp’tan sorun. Değişecek boru ve vana için tesisat boruları ve vana ve armatür sayfalarımıza bakın.

Donmuş su borusu nasıl açılır?

Musluğu açtığınızda yalnızca ince bir su geliyorsa boru donmuş olabilir. Kızılhaç’a göre en olası yerler dış duvar boyu ve su hattının temelden binaya girdiği noktadır. Adımlar:

1. Musluğu açık bırakın. Buz çözülmeye başlayınca akan su erimeyi hızlandırır (Kızılhaç).
2. Boru patladıysa ya da sızıyorsa önce ana vanayı kapatın. Yoksa buz çözüldüğünde patlak yerden su boşalır.
3. Donan bölümü yavaşça ısıtın: boruya sarılan elektrikli ısıtma yastığı, saç kurutma makinesi, yanıcı malzemeden uzak tutulan elektrikli ısıtıcı ya da sıcak suya batırılmış havlu (Kızılhaç).
4. Açık alev kullanmayın. Kızılhaç şaloma, gazyağlı ya da propanlı ısıtıcı, kömür sobası ve her türlü açık alevli aletin kullanılmamasını ister. SASKİ de donan sayaca ateş ya da sıcak suyla müdahale edilmemesini ister; sayaç donduysa su idaresini arayın.
5. Tam basınç gelene kadar ısıtın. Donan yeri bulamıyor ya da ulaşamıyorsanız tesisatçı çağırın. Bir boru donduysa diğerleri de donmuş olabilir; evdeki bütün muslukları kontrol edin (Kızılhaç).

4. Yayla evini kışa kapatırken

Yayla evi kış boyunca kimse bakmadan kalır. Burada bir eksik, bahara kadar fark edilmeyen bir hasara dönüşür.

• Ana vanayı kapattım. Tesisatı en alçak noktadaki boşaltma vanasından boşalttım ve bütün muslukları açık bıraktım.
• Rezervuar, termosifon ve şofben gibi içinde su kalan cihazları kendi kılavuzuna göre boşalttım.
• Su deposunu boşalttım (aşağıdaki bölüm).
• Çatıyı, mahyayı ve oluğu çıkmadan kontrol ettim; bahara kadar kimse bakmayacak.
• Kar tutucu takılı. Trabzon’un yayla hattında kar tutucu, kıyıda isteğe bağlı görünse de gereklidir.
• Odun, levha ve inşaat malzemesini yerden yükseltip branda ile örttüm ve bağladım. Dışarıda kışlayacak örtüde yüksek gramajlı, kuşgözlü branda seçin.
• Çatı arasındaki cam yününün üstünü naylonla örtmedim.
• Kapı ve pencere çevresindeki boşlukları kapattım (6. bölüm).
• Baharda tesisatı ilk açtığımda sızıntıya bakacağım. Donma hasarı çoğu zaman hat yeniden basınç aldığında görülür.

Yayla evinin sezon başı onarımı için çatıda hafif bir örtü arıyorsanız Onduline çatı levhası mevcut örtü sökülmeden uygulanabilir.

5. Su deposu

• Dışarıda ya da ısıtılmayan yerde duran depo kış boyunca kullanılmayacaksa boşaltıldı.
• Kullanılacaksa depo yalıtımlı bir hacme alındı ya da depoya giden ve çıkan borular yalıtıldı.
• Depo vanası, flatör (şamandıra) ve taban contası sağlam.
• Çatı ya da teras deposu tabanının tamamıyla düz ve sert bir zemine oturuyor. 1000 litre su 1 tonluk yüktür.

Depo, vana ve bağlantı malzemesi için su deposu sayfamıza bakın.

6. Kapı ve pencere boşlukları: köpük ve mastik

Kasa çevresindeki boşluklar hem ısı kaçağıdır hem de rüzgârla gelen yağmurun girdiği yerdir.

• Kasa ile duvar arasında ışık ya da hava geçen yer kalmadı.
• Poliüretan köpüğü uygun sıcaklıkta uyguladım. Soudal’ın Soudafoam föyleri ortam sıcaklığını +5 °C ile +30 °C, yüzey sıcaklığını +5 °C ile +35 °C arasında verir ve uygulamadan önce yüzeyin su püskürtülerek nemlendirilmesini ister.
• Boşluğu ağzına kadar doldurmadım; köpük genleşir ve kasayı sıkıştırır.
• Dışarıda kalan köpüğü kesip üstünü kapattım. Köpük güneşe dayanıklı değildir; Soudafoam 1K föyü kürlenmiş köpüğün boya ya da silikon, MS polimer gibi bir mastik tabakasıyla korunmasını ister.
• Dış derzlerde doğru ürünü kullandım: üstü boyanacaksa mastik, su geçirmezlik gerekiyorsa silikon. Derin derzde önce fitil konur.
• Köpük ve silikon kartuşlarını donma noktasının altında bir yerde bırakmadım.

İç kesimde bu işlerin zamanı kısadır. MGM’ye göre kasımda ortalama en yüksek sıcaklık Gümüşhane’de 10,9 °C, Bayburt’ta 8,9 °C; aralıkta 5,0 °C ve 2,0 °C’ye iner. Köpük ve mastik işlerini aralığa bırakmayın. Ürün seçimi için silikon, mastik ve köpük sayfamıza bakın.

7. Kar yükü olan iç kesimler: Gümüşhane ve Bayburt

Bu illerde yukarıdaki maddelerin hepsi geçerlidir; bunlara ek olarak:

• Kar tutucu takılı. Kayan kar kütlesi oluğu koparabilir ve altındaki alana düşer.
• Saçak ve oluk buz sarkmasına karşı sağlam. Çatıdan eriyen su saçak kenarında yeniden donar ve oluğa yük bindirir.
• Çatıdaki kar yükünü taşıyıcı sistem karşılar; bunu yapının projesi belirler. Eski bir yapıda taşıyıcıdan şüpheleniyorsanız bir inşaat mühendisine danışın.
• Sıva, mantolama harcı ve seramik yapıştırıcı gibi çimento esaslı ıslak işler don başlamadan bitti. Priz alırken donan harç dayanımını kalıcı olarak kaybeder.
• Malzeme erken istendi. Zigana geçişi kış aylarında hava koşullarından etkilenebildiği için sevkiyat süresi değişebilir.

İle özgü malzeme ve sevkiyat notları Gümüşhane ve Bayburt sayfalarımızda.

Kış öncesi malzeme listesi

Kontrolde eksik çıkan kalemleri tek seferde istemek, özellikle uzak ilçelerde ikinci sevkiyatı önler:

İş	Malzeme	Sayfa
Oluk onarımı	PVC oluk, iniş borusu, dirsek, hunilik, kroşe	Yağmur oluğu
Çatı onarımı	Kiremit, mahya, baca dibi, kar tutucu	Kiremit ve çatı aksesuarları
Boru yalıtımı	İzocam cam yünü; boru kılıfı için stok sorun	Cam yünü
Boşaltma ve kesme	Küresel vana, ara musluk, çek valf	Vana ve armatür
Boru değişimi	PPRC içme suyu, PVC pissu boruları ve ek parçalar	Tesisat boruları
Depo	Polietilen depo, flatör, rakor	Su deposu
Boşluk ve derz	Poliüretan köpük, silikon, mastik	Silikon, mastik ve köpük
Örtü	Branda, inşaat naylonu	Branda ve naylon

Oluk, cam yünü ve örtü gibi kalemlerin metrajını hesaplama sayfamızdaki hesaplayıcılarla çıkarabilirsiniz. Çatı arası yalıtımını bu kış yenilemeyi düşünüyorsanız çatı yalıtımı rehberimize bakın.

Kış malzemesini tek yerden alın

Yağmur oluğu ve iniş borusu, Ege Yıldız tesisat boruları, vana ve armatür, polietilen su deposu, İzocam cam yünü, silikon, mastik ve poliüretan köpük, branda ve naylon ile kiremit aksesuarlarını Trabzon Değirmendere’deki mağazamızda perakende ve toptan satıyoruz. Montaj ve uygulama yapmıyoruz; kontrol listesinde eksik çıkan kalemleri ya da ustanızın listesini iletirseniz malzemeyi eksiksiz hazırlarız. Rize, Giresun, Gümüşhane ve Bayburt’a sevkiyat yapıyoruz; iç kesim için siparişi kar yağmadan vermenizi öneririz. Güncel fiyat ve stok için WhatsApp’tan yazın.