Pas Payı Takozu (Paspay)

Trabzon’da pas payı takozu (paspay)

Görünürde küçük bir parça, ama betonarme işinde attığı imza büyük: donatının ne kadar süre paslanmadan kalacağını belirleyen malzemedir. Mağazamızda plastik yıldız/tekerlek tip ve betonarme (çimento esaslı) takozları farklı yükseklik seçenekleriyle bulundurmaktayız.

Paspay nedir, neden gerekir?

Donatı beton yüzeyine çok yakın kalırsa, dış ortamdaki nem ve — kıyı bölgelerinde özellikle — tuzlu hava zamanla betona nüfuz eder ve donatıyı paslandırır. Paslanan demir hacimce genişler; bu genleşme betonu içeriden çatlatır ve döker. Bu, betonarme yapılarda görülen en yaygın hasar mekanizmalarından biridir.

Pas payı, donatının beton yüzeyine olan bu güvenlik mesafesinin adıdır. Takoz, donatıyı kalıp yüzeyinden proje ölçüsünde tutarak dökümden sonra bu mesafenin korunmasını sağlar.

Doğru yükseklik: TS 500 ne diyor?

Kısa cevap: Paspayı yüksekliği, projede istenen net beton örtüsüne eşit seçilir. Net örtü, en dıştaki donatının dış yüzünden beton yüzeyine olan mesafedir.

TS 500’e (Betonarme Yapıların Tasarım ve Yapım Kuralları, madde 9.5.1) göre en az net beton örtüsü:

Eleman	En az net örtü
Zeminle doğrudan temas eden eleman	50 mm
Temel	50 mm
Hava koşullarına açık kolon ve kiriş	25 mm
Yapı içinde, dış etkiye kapalı kolon ve kiriş	20 mm
Perde duvar ve döşeme	15 mm

Bunlar en az değerlerdir. Yangın, paslanma riski ve elverişsiz çevre koşullarında artırılır; statik projede yazan değer esastır.

Karadeniz kıyı şeridinde nem ve tuz etkisi iç kesimlere göre belirgin şekilde fazladır; bu nedenle dış mekân betonarme elemanlarında örtüyü en az değerde tutmak uzun vadede pahalıya patlar. Projeyi hazırlayan mühendis, ortam koşuluna göre daha yüksek örtü isteyebilir.

Plastik mi beton paspayı mı?

	Plastik paspayı	Beton (çimento esaslı) paspayı
Ağırlık ve fiyat	Hafif, ekonomik	Daha ağır, daha pahalı
Betonla uyum	Farklı malzeme; ısıl genleşmesi betondan çok fazla	Betonla aynı malzeme
Yangında	Erir	Etkilenmez
Nerede	Standart döşeme, perde, kolon	Deniz etkisi gibi agresif ortam, brüt beton yüzey, yangın dayanımı istenen eleman

Plastik paspayı çoğu konut işinde yeterlidir ve en yaygın olanıdır. Beton paspayı, beton yüzeyinde farklı bir malzeme bırakmadığı için dayanıklılığın öne çıktığı işlerde tercih edilir.

Tip seçimi: Döşeme ve hasır çelikte alt donatının altına konan döşeme (çember) tipi, kolon ve perdede düşey donatıya takılan tekerlek (yıldız) tipi kullanılır.

Metrekareye kaç paspayı gerekir?

Uygulamada normal donatılı döşemede m² başına yaklaşık 4 adet kullanılır: iki yönde yaklaşık 50 cm aralık, şaşırtmalı dizilim. İngiliz standardı BS 7973-2 çubuk donatıda aralığın donatı çapının 50 katını geçmemesini ister:

Donatı çapı	En fazla aralık	Yaklaşık adet / m²
Ø10	50 cm	4
Ø12	60 cm	3
Ø16	80 cm	2 (pratikte en az 3 önerilir)

Sık aralık, donatının kalıp içinde kaymasını ve tek noktadan yüklenip çökmesini önler. Örnek: 100 m² döşeme için 4 x 100 = 400 adet; kırılan ve kaybolanlar için %5 payla yaklaşık 420 adet. Perde ve kolonda her kalıp yüzü ayrı hesaplanır. Sayfadaki hesaplayıcı bu hesabı adım adım yapar.

Yanlış pas payının bedeli

Az pas payı → donatı erken paslanır, beton yüzeyi zamanla çatlar ve dökülür.

Fazla pas payı → donatı kesitin tasarım konumundan uzaklaşır, taşıyıcı etkinliği azalır.

İkisi de yapısal sorun demektir. Doğru çözüm, projede belirtilen ölçüde takozu düzenli aralıkla kullanmaktır — bu, malzeme maliyetine kıyasla çok küçük bir kalemdir ama atlandığında düzeltme maliyeti çok yüksektir.

Kalıp işinde birlikte gerekenler

Film kaplı plywood, kalıp yağı, kenar boyası, çiroz kalıp kilidi ve pah-fuga çıtası mağazamızda. Bir kat kalıp için gereken malzemelerin tam listesi ve örnek hesap Kalıp Malzemeleri Listesi yazımızda.

Bilgi ve teklif

Projenizde belirtilen pas payı ölçüsünü, elemanın türünü (döşeme, perde, kolon, temel) ve donatı çapınızı iletin — uygun takoz tipini ve gereken adedi birlikte belirleyelim. Donatı işleriniz için demir bükme ve demir kesme makinalarımıza da bakabilirsiniz.